Aktualne wydanie

Wydanie nr 7/2018 (62)

W stulecie niepodległości

12
Długa droga do wolności Wojciech Osiński
15
Filmowy Paderewski Witold Orzechowski

Wehikuł czasu

18
Lipiec Michał Komuda

Kalendarz AGAD

22
Dokument legata papieskiego Filipa z Fermo dla klasztoru cystersów w Koprzywnicy, 1 lipca 1279 r. Jacek Krochmal

Temat miesiąca

24
Fachowcy z Jamestown - pierwsi Polacy w Ameryce Eugeniusz Starky
27
Polski bohater o włoskim rodowodzie Maria Radożycka-Paoletti
30
Oczekiwane świadectwo Jan Żaryn
33
Ucieczka do wolności Krzysztof Tarka
36
Polscy lotnicy w brytyjskim muzeum Jerzy Dąbrowski

Bitwa miesiąca

39
Bitwa o Anglię, lipiec–październik 1940 Andrzej Rafał Potocki

Dusza kontusza

44
Filon Kmita-Czarnobylski – bohater wojny z Moskwą Henryk Litwin

Zdarzyło się

48
Mord w Drzewicy Michał Gruszczyński
51
Nawrócony komunista Mirosław Szumiło
54
Internowanych życie codzienne Marta Marcinkiewicz

Prasport

58
Kryptonim „Tor” Grzegorz Majchrzak

Terytorium

62
Od Swinemünde do Świnoujścia Krzysztof Jasiewicz

Ziemiaństwo

66
Wspaniali ludzie. Wspomnienia rodzinne Krzysztof Bieroń

Polityka historyczna

69
Józef Czapski o czasach wojny Marek Klecel

Władczynie

73
Żony Bolesława Krzywoustego Marek Barański

Pełna Kultura

74
Kronikarz rewolucji i niepodległości Łukasz Michalski
77
Pamiątka wielkości Rzeczypospolitej Jacek Krochmal, AGAD
80
W kręgu Klio Rafał Łatka
82
Wojna na ekranie Karol Mazur

Pupile historii

86
Szybki jak błyskawica Magdalena Szczepaniak

Czym strzelać

87
Pancernik „Nagato” Kacper Grochocki

Diabeł Nie Mógł

88
Niepospolita dusza rzeźbiarki. Helena Skirmuntt Joanna Puchalska

Szlachetne Zdrowie

90
Poradnik nie na wiarę Krzysztof Żaryn

Tajemnice Archiwum Akt Nowych

92
Prawa wyborcze dla każdej Polki Katarzyna Wysoczyńska

NAC prezentuje

93
„Gruźliczanka”, czyli smak PRL Łukasz Karolewski

Ze zbiorów MPW

95
Godło z pasażu Simonsa Rafał Brodacki

Historia okładki

96
Rok podniebnej walki Michał Korsun

Opowieści IPN

99
„Poznałem go w Los Angeles” Radosław Poboży
okładka
 
 

Ilu nas mieszka poza granicami kraju? W zasadzie nikt nie wie. Może nas jest 16 mln, rozsianych po wszystkich kontynentach ziemi. A może i więcej. Co najmniej jedna trzecia narodu mieszka poza Polską, a jeszcze trzeba do tej puli wprowadzić odrębną kategorię, czyli Polacy na Wschodzie. Ich życiorysy są szczególnie tragiczne i zagmatwane. Dzisiejsze pokolenia Polaków mieszkających na Litwie, Ukrainie i w Kazachstanie znajdują się w swoich nowych ojczyznach za sprawą tragedii, która dotknęła ich dziadków lub pradziadków. To stale musi boleć, przypominać. Większość pokolenia pamiętającego II RP, a pewnie i ich potomkowie, ma poczucie opuszczenia – to Polska ich opuściła, a nie oni ją.

Polonia zachodnia jest także niejednorodna. Zupełnie inna to Polonia mieszkająca od wielu pokoleń w Brazylii i w innych krajach Ameryki Południowej. Jedni to potomkowie chłopów uciekających przed galicyjską nędzą opisywaną pod koniec XIX w. przez Stanisława Szczepanowskiego. Wierni Bogu i Ojczyźnie, o czym przekonywali podczas obchodów milenijnych na uchodźstwie w 1966 r. i podczas spotkań z papieżem Janem Pawłem II. Drudzy to potomkowie Polaków rozsianych po świecie po II wojnie światowej, jak choćby rodzina ministra Mariana Seydy czy Jerzego Rostworowskiego. Podobnie w pobliskiej Argentynie, gdzie także gdzieś daleko mieszkają zapewne dzieci i wnuki Michała Więckowskiego czy rodzina Dąbrowskich-Moszoro. A w Chile? Zapewne żyją prawnuki i praprawnuki Ignacego Domeyki. 

A wyżej, w Ameryce Północnej – w USA i w Kanadzie – mieszkają polskie rodziny, osiadłe tam od pokoleń, ale także przedstawiciele pokolenia najmłodszego – solidarnościowego, i tego wyruszającego w świat, z powodów ekonomicznych, w czasach wolnej Polski. Jeszcze większe bodaj bogactwo odnajdujemy w biografiach rodzin Polaków osiadłych w Europie Zachodniej. Co mają ze sobą wspólnego zatem rodziny mieszkające w zamku w Montresor z pokoleniem marca ’68, z Polakami uciekającymi w czasie stanu wojennego, a ci z kolei z najmłodszym pokoleniem dziś np. zakładającym w różnych częściach USA czy Europy Zachodniej Kluby „Gazety Polskiej”? A jednak jest wiele rzeczy, które mogą ich – nas – łączyć. To dziedzictwo Wielkiej Emigracji, tej pierwszej z czasów Adama J. Czartoryskiego i tej drugiej, z lat okupacji i powojnia. Dzięki ich aktywności poza granicami kraju pozostała polska kultura i jej arte facta, np. w Papieskim Instytucie Studiów Kościelnych w Rzymie znajdują się zespoły aktowe, np. kolekcja po Kazimierzu Papée, listy emigrantów, ale także obrazy Henryka Siemiradzkiego, odziedziczone przez jego syna, Leona – pracownika ambasady RP rządu na wychodźstwie przy Stolicy Apostolskiej, ale przede wszystkim malarza. Wspaniałą kolekcję woluminów posiada znana Biblioteka Polska w Londynie (w POSK-u), ale równie ważne pomniki polskiej kultury, nie tylko piśmienniczej, „leżą” na półkach w Bibliotece Polskiej na wyspie św. Ludwika w Paryżu. Pokolenie II wojny, które pozostało w Szwajcarii, odtworzyło kolekcje rapperswilską, zdając sobie sprawę z odpowiedzialności za miejsce, które powstało dzięki pieniądzom rodziny XIX-wiecznych Platerów, z Władysławem na czele. Swego czasu odwiedziłem Montreal, gdzie także znajdują się – przy tamtejszym uniwersytecie – zbiory polskiej biblioteki, założonej w 1943 r. przez generałową Wandę Stachiewicz. Nie sposób pominąć wspaniałego Muzeum i Instytutu im. Generała Władysława E. Sikorskiego w Londynie i jego zbiorów, zarówno muzealnych, jak i dokumentacyjnych. Ta lista miejsc nie ma końca! A na tej liście znajdują się perły polskiej kultury.

Czy dzisiejsze pokolenia Polaków, mieszkające poza granicami kraju, czują się spadkobiercami tego dziedzictwa? W niniejszym numerze opisujemy nieznane karty z historii Polonii. To działo się, drodzy rodacy mieszkający poza Polską, gdzieś obok was.

Jan Żaryn

 

Polski bohater o włoskim rodowodzie

21.06.2018

11 października 1943 r. w Auschwitz stracono 54 działaczy oświęcimskiego ruchu oporu – wśród nich oficerów Wojska Polskiego: ppłk. Teofila Dziamę i kpt. Tadeusza Paolone ,,Lisowskiego” – czytamy w najnowszym numerze miesięcznika „wSieci Historii”.

Czytaj więcej

Oczekiwane świadectwo

21.06.2018

Zwracam się teraz do wszystkich Żydów mających sumienie i odwagę, by złączyli się ze mną w oddaniu hołdu tym umarłym dzielnym Polakom – czytamy w najnowszym numerze miesięcznika „wSieci Historii”.

Czytaj więcej

Jak Göring został Meyerem

21.06.2018

Bitwa o Anglię, największe w dziejach starcie lotnicze, to nie tylko boje walecznych asów przestworzy, lecz może nawet bardziej pojedynek myśli wojskowej i technologii. I wynik zupełnie nie był przesądzony – w ten sposób Andrzej Rafał Potocki autor materiału na łamach „wSieci Historii”, przenosi nas w klimat tej ważnej bitwy w dziejach II Wojny Światowej.

Czytaj więcej

Filmowy Paderewski

21.06.2018

Ignacy Jan Paderewski, światowej sławy pianista – wirtuoz i kompozytor, kiedy rodził się w 1860 r. i kiedy umierał w 1941 r., Polski nie było na mapie Europy – na łamach najnowszego numeru „wSieci Historii” pisze Witold Orzechowski.

Czytaj więcej

Fachowcy z Jamestown

21.06.2018

W 1625 r. rozpoczął pisać swój „Pamiętnik Handlowca” Zbigniew Stefański, jeden z pięciu Polaków, którzy znaleźli się w Jamestown, pierwszej angielskiej osadzie w Ameryce. Polaków, którzy bez wątpienia przyczynili się do przetrwania wioski, a tym samym do powstania Stanów Zjednoczonych. Skomplikowane dzieje pierwszych Polaków w Ameryce opisuje Eugeniusz Starky w artykule „Fachowcy z Jamestown” na łamach miesięcznika „wSieci Historii”.

Czytaj więcej
 

Zaloguj się, by uzyskać dostęp do unikatowych treści oraz cotygodniowego newslettera z informacjami na temat najnowszego wydania

Zarejestruj się | Zapomniałem hasła